Śląskie Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach pełni funkcję muzeum historii regionu związanego z ruchem Solidarność i okresem stanu wojennego. Placówka powstała jako kontynuatorka działań Społecznego Komitetu Pamięci Górników KWK "Wujek" i działa we współpracy z samorządem województwa oraz miastem.
Jak powstało centrum?
Decyzje dotyczące utworzenia placówki zapadły na poziomie samorządu wojewódzkiego. Sejmik Województwa Śląskiego podjął uchwałę intencyjną w tej sprawie 12 września 2011, a następnie strony zawarły umowę o wspólnym prowadzeniu instytucji 16 grudnia 2011. Statut centrum został przyjęty przez Sejmik Województwa 19 lutego 2011.
Centrum powstało z inicjatywy lokalnych środowisk pamięci, a jego siedziba zachowała historyczny związek z kopalnianą społecznością. Działalność placówki kontynuuje upamiętnianie wydarzeń z grudnia 1981 roku oraz pracę dokumentacyjną dotyczącą ruchów opozycyjnych na Górnym Śląsku.
Jakie są cele i formy działalności?
Statut określa zadania centrum jako zachowywanie i upowszechnianie wiedzy o NSZZ "Solidarność" na terenie województwa śląskiego, o wprowadzeniu i wydarzeniach stanu wojennego w latach 1981–1983 oraz o opozycyjnych organizacjach i pacyfikacji Kopalni Wujek w grudniu 1981. Placówka prowadzi działalność muzealną oraz archiwalną.
W ramach realizowanych zadań centrum organizuje wystawy czasowe i stałe, prowadzi prace dokumentacyjno-archiwistyczne, działania edukacyjne, badawcze oraz wydawnicze. Instytucja opiekuje się także pomnikiem poległych górników KWK "Wujek" i organizuje konkursy, konferencje naukowe oraz wydarzenia kulturalne.
Co wnosi rozbudowa Centrum Dziewięciu z Wujka?
Nowa część placówki, nazwana Centrum Dziewięciu z Wujka, została uroczyście otwarta 27 czerwca 2026. Rozbudowa polegała na adaptacji obiektów, w których wcześniej działała straż pożarna i oddział instalacyjny.
W zaadaptowanych pomieszczeniach wydzielono sale konferencyjne, przestrzeń na wystawy czasowe, studio nagrań oraz bibliotekę z archiwum. Zmiany zwiększyły możliwości wystawiennicze i dokumentacyjne centrum.
Czym jest Bieg Niepodległości im. Dziewięciu z "Wujka"?
Bieg zainicjowano w 2013 roku dla młodzieży szkolnej z województwa śląskiego. W pierwotnej formule każda dziewięcioosobowa reprezentacja klasowa wybierała patrona spośród górników poległych 16 grudnia 1981 roku, a uczestnicy zakładali koszulki z jego wizerunkiem.
W 2018 roku, dzięki współpracy z firmą Jafi Sport, wydarzenie zyskało charakter ogólnopolski i otwarto je dla dorosłych. Od tego czasu zawody odbywają się corocznie w rejonie parku Kościuszki w Brynowie; w 2020 roku bieg został odwołany z powodu pandemii, a w 2021 odbył się w formie symbolicznej.
Oficjalna część rocznicowa poprzedza zawody z udziałem przedstawicieli władz, związków zawodowych, środowisk górniczych, służb mundurowych i szkół. Bieg rozgrywany jest na trzech dystansach: 200 metrów dla dzieci do 8 lat, 400 metrów dla dzieci i młodzieży od 8 roku życia oraz 10 kilometrów dla uczestników powyżej 16 lat. Trasa prowadzi od pomnika poległych górników KWK "Wujek" przez ulice Dziewięciu z "Wujka", Ligocką, Mikołowską, park Kościuszki, ulice Kościuszki, Kochanowskiego, św. Jana, Rynek i aleję Korfantego do parku Powstańców Śląskich, po czym zawodnicy wracają pod pomnik.
W 2024 roku instytucja otrzymała Nagrodę im. Wojciecha Korfantego przyznawaną przez Związek Górnośląski.

Informacje praktyczne
- Adres: Wincentego Pola 38, 40-596 Katowice — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt, cz 10:00–18:00, śr, pt–sob 9:00–16:00
- Telefon: +48324387966
- Strona internetowa: scwis.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,9 (1 438 opinii)