Piątek, 20 listopada 2026 Imieniny: Feliks, Anatol, Rafał
Teraz Piątek, 20 listopada 2026
Przewodnik

Śląskie Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach — historia

Śląskie Centrum Wolności i Solidarności
Fot. Adrian Tync · „Katowice Śląskie Centrum Wolności i Solidarności 2026” · licencja CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Zmieniona wersja dostępna na tej samej licencji. · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Śląskie Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach to instytucja kultury województwa śląskiego, prowadzona we współpracy z miastem Katowice. Siedziba centrum mieści się w budynku dawnego magazynu odzieży roboczej Kopalni Węgla Kamiennego "Wujek".

Śląskie Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach pełni funkcję muzeum historii regionu związanego z ruchem Solidarność i okresem stanu wojennego. Placówka powstała jako kontynuatorka działań Społecznego Komitetu Pamięci Górników KWK "Wujek" i działa we współpracy z samorządem województwa oraz miastem.

Jak powstało centrum?

Decyzje dotyczące utworzenia placówki zapadły na poziomie samorządu wojewódzkiego. Sejmik Województwa Śląskiego podjął uchwałę intencyjną w tej sprawie 12 września 2011, a następnie strony zawarły umowę o wspólnym prowadzeniu instytucji 16 grudnia 2011. Statut centrum został przyjęty przez Sejmik Województwa 19 lutego 2011.

Centrum powstało z inicjatywy lokalnych środowisk pamięci, a jego siedziba zachowała historyczny związek z kopalnianą społecznością. Działalność placówki kontynuuje upamiętnianie wydarzeń z grudnia 1981 roku oraz pracę dokumentacyjną dotyczącą ruchów opozycyjnych na Górnym Śląsku.

Jakie są cele i formy działalności?

Statut określa zadania centrum jako zachowywanie i upowszechnianie wiedzy o NSZZ "Solidarność" na terenie województwa śląskiego, o wprowadzeniu i wydarzeniach stanu wojennego w latach 1981–1983 oraz o opozycyjnych organizacjach i pacyfikacji Kopalni Wujek w grudniu 1981. Placówka prowadzi działalność muzealną oraz archiwalną.

W ramach realizowanych zadań centrum organizuje wystawy czasowe i stałe, prowadzi prace dokumentacyjno-archiwistyczne, działania edukacyjne, badawcze oraz wydawnicze. Instytucja opiekuje się także pomnikiem poległych górników KWK "Wujek" i organizuje konkursy, konferencje naukowe oraz wydarzenia kulturalne.

Co wnosi rozbudowa Centrum Dziewięciu z Wujka?

Nowa część placówki, nazwana Centrum Dziewięciu z Wujka, została uroczyście otwarta 27 czerwca 2026. Rozbudowa polegała na adaptacji obiektów, w których wcześniej działała straż pożarna i oddział instalacyjny.

W zaadaptowanych pomieszczeniach wydzielono sale konferencyjne, przestrzeń na wystawy czasowe, studio nagrań oraz bibliotekę z archiwum. Zmiany zwiększyły możliwości wystawiennicze i dokumentacyjne centrum.

Czym jest Bieg Niepodległości im. Dziewięciu z "Wujka"?

Bieg zainicjowano w 2013 roku dla młodzieży szkolnej z województwa śląskiego. W pierwotnej formule każda dziewięcioosobowa reprezentacja klasowa wybierała patrona spośród górników poległych 16 grudnia 1981 roku, a uczestnicy zakładali koszulki z jego wizerunkiem.

W 2018 roku, dzięki współpracy z firmą Jafi Sport, wydarzenie zyskało charakter ogólnopolski i otwarto je dla dorosłych. Od tego czasu zawody odbywają się corocznie w rejonie parku Kościuszki w Brynowie; w 2020 roku bieg został odwołany z powodu pandemii, a w 2021 odbył się w formie symbolicznej.

Oficjalna część rocznicowa poprzedza zawody z udziałem przedstawicieli władz, związków zawodowych, środowisk górniczych, służb mundurowych i szkół. Bieg rozgrywany jest na trzech dystansach: 200 metrów dla dzieci do 8 lat, 400 metrów dla dzieci i młodzieży od 8 roku życia oraz 10 kilometrów dla uczestników powyżej 16 lat. Trasa prowadzi od pomnika poległych górników KWK "Wujek" przez ulice Dziewięciu z "Wujka", Ligocką, Mikołowską, park Kościuszki, ulice Kościuszki, Kochanowskiego, św. Jana, Rynek i aleję Korfantego do parku Powstańców Śląskich, po czym zawodnicy wracają pod pomnik.

W 2024 roku instytucja otrzymała Nagrodę im. Wojciecha Korfantego przyznawaną przez Związek Górnośląski.

Informacje praktyczne

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się Śląskie Centrum Wolności i Solidarności?
Siedziba centrum znajduje się w Katowicach, w budynku dawnego magazynu odzieży roboczej Kopalni Węgla Kamiennego "Wujek".
Jakie cele realizuje placówka?
Do zadań centrum należy zachowywanie i upowszechnianie wiedzy o NSZZ "Solidarność" na terenie województwa śląskiego, dokumentowanie stanu wojennego w latach 1981–1983, badania nad ruchem opozycyjnym oraz prowadzenie działalności wystawienniczej, archiwalnej, edukacyjnej i wydawniczej.
Co to jest Bieg Niepodległości im. Dziewięciu z "Wujka"?
Bieg to coroczne wydarzenie sportowo-pamięciowe zainicjowane w 2013 roku; zawody odbywają się na trzech dystansach — 200 m, 400 m i 10 km — i prowadzą trasą od pomnika poległych górników KWK "Wujek" przez ulice i parki Katowic z metą pod pomnikiem.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI. Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Michał Chmiel

Nazywam się Michał Chmiel i w redakcji katowicezbliska.pl prowadzę sekcję Przewodnik. Podpowiadam, gdzie zjeść, gdzie się zatrzymać i co zobaczyć w Katowicach — od ścisłego centrum po okolice, do których warto wyjechać na weekend.

Czytaj również