Piątek, 20 listopada 2026 Imieniny: Feliks, Anatol, Rafał
Teraz Piątek, 20 listopada 2026
Przewodnik

Muzeum Historii Katowic — historia, zbiory i oddziały

Muzeum Historii Katowic
Fot. Adrian Tync · „Katowice Szafranka 9 2026” · licencja CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Zmieniona wersja dostępna na tej samej licencji. · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Muzeum Historii Katowic to samorządowa instytucja kultury zajmująca się dokumentacją i upowszechnianiem przeszłości miasta jako części dziedzictwa górnośląskiego i polskiego. Placówka gromadzi zbiory z różnych dziedzin i prowadzi kilka wyspecjalizowanych działów oraz filii.

Muzeum Historii Katowic działa jako instytucja samorządowa zajmująca się dokumentowaniem dziejów miasta oraz prezentowaniem jego wartości historycznych, artystycznych i estetycznych. Placówka tworzy zbiory z zakresu historii, sztuki, etnologii miejskiej, fotografii oraz teatru i filmu. Muzeum prowadzi wystawy stałe i czasowe, gromadzi materiały od mieszkańców oraz digitalizuje kolekcje.

Jak powstało Muzeum Historii Katowic?

Początki placówki wiążą się z inicjatywą społeczną: w 1972 roku zorganizowano Izbę Muzealną utworzoną przy Katowickim Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym, a ekspozycja została otwarta 17 lipca tego roku. Po kilku latach działań miejskich i adaptacji pomieszczeń, Społeczne Muzeum Historii Katowic wystartowało 21 lipca 1976.

W kolejnych latach muzeum rozwijało strukturę organizacyjną i zbiory. W 1981 roku placówka rozpoczęła działalność jako oddział Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Na mocy decyzji miejskiej w pierwszej połowie lat 80. muzeum uzyskało samodzielność organizacyjną jako Muzeum Historii Katowic. Kierownictwo muzeum w latach 1981–2013 sprawowała Jadwiga Lipońska-Sajdak, a od 2013 roku dyrektorem jest Jacek Siebel.

Gdzie działają oddziały Muzeum?

Placówka funkcjonuje nie tylko w budynku głównym, lecz także poprzez kilka wyspecjalizowanych działów i filii. Dział Etnologii Miasta mieści się na osiedlu Nikiszowiec w zaadaptowanym budynku pralni i magla, w którym wcześniej działała Galeria "Magiel". Obiekt został przejęty i zrewitalizowany w ramach projektu rewitalizacyjnego, a po remoncie otworzono go ponownie w 2011 roku.

Dział Teatralno-Filmowy działa w przydzielonej placówce, w której odtworzono mieszkanie i pracownię artystów Barbary i Stanisława Ptaków. W tej filii uruchomiono ekspozycję stałą poświęconą życiu i twórczości tego małżeństwa oraz przestrzeń wystaw czasowych. Muzeum opiekuje się też zabytkowym zespołem kościoła pw. św. Michała Archanioła w parku Tadeusza Kościuszki, który zachował pierwotne polichromie, barokową ambonę i XVI-wieczne elementy rzeźbiarskie.

Co zawierają zbiory i wystawy stałe?

Do najcenniejszych części kolekcji należą m.in. portrety Stanisława Ignacego Witkiewicza — w tym zbiór 26 portretów Asymetrycznej Damy — oraz kolekcje fotografii autorstwa Józefa Dańdy i Anny Chojnackiej. W zasobach muzeum znajdują się także grafiki i akwarele Pawła Stellera, szkice i portrety Konrada Swinarskiego, porcelana z zakładów "Giesche" i huty "Franciszka" oraz obrazy twórców nieprofesjonalnych, takich jak Ewald Gawlik i Paweł Wróbel.

W budynku głównym prezentowana jest stała ekspozycja Z dziejów Katowic, która przedstawia rozwój miasta od najdawniejszych dziejów po czasy współczesne. Wystawa ma charakter interaktywny, jest dostępna w języku polskim i angielskim i obejmuje kilka części tematycznych rozlokowanych w salach ekspozycyjnych o łącznej liczbie eksponatów wynoszącej około 500.

Muzeum prowadzi także prace kolekcjonerskie i digitalizacyjne: w 2020 roku udostępniono w formie elektronicznej 4 tys. muzealiów, a w 2026 roku miasto nabyło dla muzeum kolekcję 38 obrazów autorstwa Witkacego za kwotę 8 mln zł.

Informacje praktyczne

Najczęstsze pytania

Jakie oddziały ma Muzeum Historii Katowic?
Muzeum prowadzi kilka działów tematycznych obejmujących historię, sztukę, etnologię miasta, fotografię oraz teatr i film. Działy działają zarówno w siedzibie głównej, jak i w filiach, m.in. w budynku dawnej pralni i magla na osiedlu Nikiszowiec oraz w miejscu po mieszkaniach Barbary i Stanisława Ptaków.
Jak powstało miasto Katowice?
Historia rozwoju Katowic jest prezentowana na stałej wystawie Muzeum pt. "Z dziejów Katowic". Ekspozycja obejmuje okres od najdawniejszych dziejów po czasy współczesne, w tym tematykę dziejów miasta od nadania praw miejskich w 1865 roku.
Gdzie znajduje się Dział Etnologii Miasta Muzeum Historii Katowic?
Dział Etnologii Miasta mieści się na osiedlu Nikiszowiec w zaadaptowanym budynku dawnej pralni i magla. Galeria "Magiel" działała tam od 1996 roku, filia muzeum powstała w 2003 roku, a po remoncie obiekt udostępniono ponownie w 2011 roku.
Kto jest dyrektorem Muzeum Historii Katowic?
Dyrektorem placówki od 2013 roku jest Jacek Siebel. Wcześniej, w latach 1981–2013, dyrektorem była Jadwiga Lipońska-Sajdak.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI. Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Michał Chmiel

Nazywam się Michał Chmiel i w redakcji katowicezbliska.pl prowadzę sekcję Przewodnik. Podpowiadam, gdzie zjeść, gdzie się zatrzymać i co zobaczyć w Katowicach — od ścisłego centrum po okolice, do których warto wyjechać na weekend.

Czytaj również